Xơ gan: Nguyên nhân, triệu chứng, chẩn đoán và cách điều trị chuẩn y khoa

Xơ gan: Nguyên nhân, triệu chứng, chẩn đoán và cách điều trị chuẩn y khoa

Trong những năm gần đây, tình trạng mắc xơ gan, tại Việt Nam đang có xu hướng tăng nhanh. Điều này được cho là do sự gia tăng của các vấn đề xã hội như lạm dụng rượu bia, tiêu thụ thực phẩm không an toàn, và việc sử dụng thuốc không đúng cách..... 

Xem thêm:

Xơ gan là gì? 

Xơ gan là kết quả của quá trình xơ hóa (tạo sẹo) ở gan do nhiều nguyên nhân khác nhau, như viêm gan virus và lạm dụng rượu kéo dài.  

xơ-gan-la-gi

Thông thường, gan cố gắng sẽ tự phục hồi sau mỗi tổn thương bằng cách hình thành mô sẹo. Tuy nhiên, quá trình này cũng tạo ra các biến chứng. Vì mô sẹo ngăn chặn dòng máu qua gan và làm chậm quá trình xử lý chất dinh dưỡng, hormone, thuốc và chất độc,...Dẫn đến gan bị suy giảm chức năng, và giảm sản xuất các protein hoặc chất khác cần thiết để duy trì sự sống cho cơ thể,... 

Dựa trên đặc điểm lâm sàng và hình ảnh y khoa, xơ gan được phân làm 2 loại chính là xơ gan còn bù và xơ gan mất bù. 

Xơ gan còn bù 

Xơ gan còn bù là khi gan vẫn có thể thực hiện các chức năng quan trọng mặc dù đã bị tổn thương. Đây thường là giai đoạn đầu của bệnh kéo dài trong nhiều năm và thường không có triệu chứng rõ ràng.  

Những triệu chứng có thể mờ nhạt và dễ bị nhầm lẫn với các vấn đề sức khỏe khác như mệt mỏi, chán ăn, giảm cân, và đau ở hạ sườn phải. Nhưng khi tổn thương gan có thể trở nặng và gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm.  

Vì vậy, việc phát hiện và điều trị sớm để loại bỏ nguyên nhân gây xơ gan rất quan trọng để ngăn chặn tiến triển của bệnh và phục hồi chức năng gan. 

phan-loai-xo-gan-992350

Xơ gan mất bù 

Xơ gan mất bù, hay còn gọi là xơ gan cổ trướng (do sự phình to của bụng do nước tích tụ). Bệnh xảy ra khi gan bị tổn thương lan rộng, quá trình xơ hóa chiếm ưu thế. Gan không còn khả năng thực hiện các chức năng của mình.  

Đây là giai đoạn tiếp theo của xơ gan còn bù. Các biểu hiện của bệnh rõ ràng hơn gây nguy cơ mắc ung thư gan cao hơn. 

Trong trường hợp xơ gan còn bù, phương pháp điều trị thường tập trung vào việc kiểm soát các triệu chứng và biến chứng, nhằm ngăn chúng không trở nên nghiêm trọng. 

Nguyên nhân gây xơ gan 

Nguyên nhân gây xơ gan có thể do nhiều yếu tố khác nhau. Trong số đó, hai nguyên nhân phổ biến nhất là viêm gan virus và lạm dụng rượu kéo dài. 

  • Viêm gan virus: Viêm gan virus mãn tính hiện đang chiếm tỷ lệ cao nhất về nguyên nhân gây xơ gan tại Việt Nam. Đặc biệt, viêm gan B và C có thể tiến triển thành xơ gan và ung thư gan. Tính đến thời điểm hiện tại, Việt Nam ghi nhận khoảng 10 triệu trường hợp mắc viêm gan B và 1 triệu trường hợp mắc viêm gan C. 

  • Lạm dụng rượu: Lạm dụng rượu là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây xơ gan. Uống rượu kéo dài sẽ gây tổn thương cho tế bào gan, làm suy giảm chức năng gam. Ban đầu, nó có thể gây ra viêm gan mạn tính, sau đó là xơ gan.  

  • Các nguyên nhân khác gây xơ gan: Ngoài viêm gan virus và lạm dụng rượu, còn có nhiều nguyên nhân khác có thể dẫn đến xơ gan như viêm gan nhiễm mỡ không phải do rượu, viêm gan tự miễn, lạm dụng thuốc, xơ gan do ký sinh trùng, các tình trạng di truyền, xơ gan do các bệnh làm tổn thương hoặc tắc nghẽn ống dẫn mật trong gan, xơ gan do ứ đọng máu kéo dài, và nhiều yếu tố khác. 

  • Các đối tượng có nguy cơ cao mắc xơ gan: Người nghiện rượu, bị viêm gan siêu vi, mắc bệnh tiểu đường, béo phì, tiêm chích ma túy, có tiền sử mắc các bệnh về gan, và quan hệ tình dục không an toàn. 

Triệu chứng xơ gan 

Triệu chứng xơ gan

Triệu chứng của xơ gan biến đổi tùy theo giai đoạn của bệnh. Ở giai đoạn đầu, người bệnh có thể không có triệu chứng hoặc nếu có, chúng thường rất mờ nhạt và dễ bị nhầm lẫn với các triệu chứng của các bệnh khác. Các dấu hiệu ban đầu của xơ gan có thể bao gồm: 

  •  Cảm giác mệt mỏi, thiếu năng lượng 
  •  Chán ăn, mất cảm giác ngon miệng 
  •  Buồn nôn 
  •  Sốt nhẹ 
  •  Giảm cân không rõ nguyên nhân 

Khi bệnh phát triển, các triệu chứng nghiêm trọng hơn của xơ gan có thể xuất hiện, gồm: 

  •  Da và mắt bắt đầu có màu vàng 
  •  Ngứa da, sạm da 
  •  Dễ bầm tím và chảy máu 
  •  Lòng bàn tay có thể trở nên đỏ sẫm (bàn tay son) 
  •  Nhiều nốt giãn mạch màu đỏ trên da, được gọi là nốt sao mạch 
  •  Sưng phù ở cẳng chân, bàn chân và mắt cá chân 
  •  Báng bụng (cổ trướng) do tích tụ nước trong bụng 
  •  Nước tiểu màu sẫm 
  •  Phân có thể màu nhạt 
  •  Lú lẫn, giảm trí nhớ, thay đổi tính cách 
  •  Ra máu từ hậu môn hoặc ói ra máu 
  •  Giảm ham muốn tình dục, biểu hiện qua sự sớm kinh nguyệt ở phụ nữ hoặc sự suy giảm của tuyến sinh dục nam giới. 

Biến chứng nguy hiểm của xơ gan 

Các biến chứng nguy hiểm của xơ gan bao gồm: 

  • Tăng áp tĩnh mạch cửa: Xơ gan có thể làm tăng huyết áp ở các tĩnh mạch cửa, gây xuất huyết tiêu hóa và có thể dẫn đến tử vong. 
  • Cổ trướng và phù nề: Tăng áp tĩnh mạch cửa và giảm protein trong máu có thể gây tích tụ chất lỏng ở chân (phù nề) và ở bụng (cổ trướng). Sử dụng thuốc và tuân thủ chế độ ăn ít muối có thể giúp cải thiện tình trạng này. 
  • Nhiễm trùng: Người bệnh xơ gan thường gặp khó khăn trong việc chống lại nhiễm trùng. Cổ trướng kéo dài có thể dẫn đến viêm phúc mạc tiên phát do vi khuẩn, một bệnh nhiễm trùng nghiêm trọng có thể dẫn đến tử vong. 
  • Hội chứng gan – thận (HRS): Bệnh nhân xơ gan cổ trướng có thể xuất hiện tình trạng suy thận chức năng, một biến chứng nghiêm trọng có thể dẫn đến tử vong nếu không được can thiệp kịp thời. 
  • Hội chứng gan – phổi (HPS): Biến chứng này là sự kết hợp của bệnh gan, giãn mạch máu trong phổi và những bất thường trong trao đổi khí, có thể làm tăng nguy cơ tử vong. 
  • Vấn đề xương khớp: Một số người bị xơ gan có nguy cơ mất sức mạnh của xương và gãy xương cao hơn. 
  • Ung thư gan: Xơ gan là yếu tố hàng đầu làm tăng nguy cơ ung thư gan. Ung thư gan thường không biểu hiện triệu chứng ở giai đoạn đầu và có thể dẫn đến tử vong nếu không phát hiện và điều trị kịp thời. 

Phương pháp chẩn đoán xơ gan 

chan-doan-xo-gan

Để chẩn đoán bệnh xơ gan, bác sĩ thường bắt đầu bằng việc hỏi về tiền sử bệnh và thuốc được sử dụng. Thông tin này giúp phát hiện các yếu tố nguy cơ như lạm dụng rượu hoặc viêm gan virus. 

Sau đó, bác sĩ có thể yêu cầu các kiểm tra và xét nghiệm sau: 

  • Khám lâm sàng: Bác sĩ tìm kiếm các dấu hiệu của xơ gan như vàng da, mạch máu mạng nhện, vết thâm, lòng bàn tay đỏ, hoặc sưng đau ở bụng. 
  • Xét nghiệm máu: Xét nghiệm máu có thể tiết lộ các dấu hiệu của tổn thương gan như nồng độ albumin thấp, tăng men gan, bilirubin cao, và sắt cao. Ngoài ra, xét nghiệm cũng có thể phát hiện vi khuẩn hoặc các dấu hiệu của viêm gan B hoặc C. 
  •  Xét nghiệm hình ảnh: Các xét nghiệm hình ảnh như siêu âm, CT, MRI có thể giúp xác định kích thước, hình dạng, và cấu trúc của gan. Chúng cũng có thể phát hiện sẹo gan, lượng chất béo trong gan, và dịch tích tụ trong ổ bụng. 
  • Sinh thiết: Sử dụng mẫu sinh thiết gan để xác định chính xác bệnh xơ gan, mức độ tổn thương gan, hoặc phát hiện ung thư gan. 

Những thông tin này cùng với kết quả kiểm tra sẽ giúp bác sĩ đưa ra chẩn đoán và lập kế hoạch điều trị phù hợp cho bệnh nhân. 

Phương pháp điều trị xơ gan hiệu quả chuẩn y khoa 

Tùy thuộc vào nguyên nhân và mức độ tổn thương gan của bệnh nhân, bác sĩ sẽ đưa ra hướng điều trị xơ gan cụ thể. Mục tiêu chính của điều trị bềnh là làm chậm tiến triển của sẹo gan, kiểm soát các triệu chứng và ngăn ngừa hoặc điều trị các biến chứng của bệnh. 

1. Điều trị nguyên nhân gốc rễ 

  • Nếu xơ gan do viêm gan virus, sử dụng thuốc kháng virus để ức chế virus và làm chậm quá trình tổn thương gan.
  • Nếu xơ gan do uống nhiều rượu, bắt buộc phải ngừng uống rượu hoàn toàn.
  • Nếu xơ gan do bệnh lý tự miễn, sử dụng thuốc ức chế miễn dịch để kiểm soát phản ứng tự miễn và bảo vệ gan.
  • Giảm cân: Trong trường hợp viêm gan nhiễm mỡ, giảm cân và kiểm soát đường huyết là cần thiết. 

2. Điều trị triệu chứng và biến chứng của xơ gan

  • Cổ trướng và phù: Điều trị bao gồm chế độ ăn ít muối và sử dụng thuốc lợi tiểu, cũng như thủ thuật để giảm áp lực tĩnh mạch cửa. 
  • Tăng áp tĩnh mạch cửa: Sử dụng thuốc huyết áp và thực hiện nội soi đường tiêu hóa để xác định và điều trị các vấn đề. 
  • Nhiễm trùng: Sử dụng kháng sinh và tiêm phòng để ngăn chặn và điều trị nhiễm trùng. 
  • Bệnh não gan: Sử dụng thuốc kê đơn để giảm tình trạng chất độc trong máu. 
  • Sử dụng thuốc nhuận tràng để ngăn ngừa và điều trị táo bón.
  • Sử dụng thuốc giảm đau để kiểm soát đau.
  • Sử dụng thuốc chống nôn để kiểm soát buồn nôn và nôn.
  • Sử dụng thuốc kháng sinh để điều trị nhiễm trùng.
  • Trong trường hợp xuất huyết tiêu hóa, có thể cần nội soi để cầm máu

3. Phẫu thuật ghép gan

  • Trong những trường hợp nặng, khi gan mất khả năng hoạt động, phẫu thuật ghép gan là lựa chọn cuối cùng. 

Phương pháp phòng ngừa xơ gan tại nhà 

  • Bệnh xơ gan có thể không được chữa khỏi hoàn toàn, nhưng có thể dễ dàng phòng tránh bằng những biện pháp đơn giản. 
  • Hạn chế sử dụng rượu: Kiểm soát lượng rượu và tần suất sử dụng để tránh gây hại cho gan. Người mắc bệnh gan cần kiêng hoàn toàn rượu bia. 
  • Chế độ ăn uống lành mạnh: Bổ sung rau, củ, trái cây, thực phẩm giàu protein và ngũ cốc nguyên hạt. Giảm chất béo và muối trong chế độ ăn uống. Tránh ăn sống các loại hải sản có vỏ để ngăn ngừa các bệnh lý nguy hiểm. 
  • Duy trì cân nặng hợp lý và luyện tập thể dục đều đặn. 
  • Kiểm tra sức khỏe định kỳ và bỏ hút thuốc lá. 
  • Tránh nguy cơ lây nhiễm viêm gan B hoặc C, như tiêm chích ma túy hoặc quan hệ tình dục không an toàn. 
  • Tiêm vắc xin phòng bệnh viêm gan A và B, đặc biệt là viêm gan B. 
  • Tiêm phòng cúm hàng năm và sử dụng thuốc theo chỉ dẫn của bác sĩ, tránh lạm dụng thuốc. 
  • Sử dụng viên uống bổ gan Sulforaphane Kagome 

vien-uong-bo-gan-sulforaphane

Viên uống bổ gan Sulforaphane Kagome chứa thành phần chính là hoạt chất sulforaphane chiết xuất từ mầm bông cải xanh 3 ngày tuổi. Hoạt chất này đã được nghiên cứu lâm sàng trên người cho thấy có khả năng bảo vệ và phòng ngừa xơ gan theo các cơ chế sau :

  • Khả năng chống oxy hóa mạnh mẽ, giúp bảo vệ gan khỏi tác hại của các gốc tự do. Gốc tự do là các phân tử không ổn định có thể làm hỏng tế bào gan và dẫn đến viêm gan, một yếu tố nguy cơ chính cho xơ gan. 
  • Chống viêm mạnh mẽ, giúp giảm viêm gan và ngăn ngừa tổn thương gan tiến triển thành xơ gan. 
  • Kích thích sản xuất các enzyme giải độc trong gan, giúp cơ thể loại bỏ các chất độc hại và bảo vệ gan khỏi tổn thương. 
  • Khả năng kháng virus, giúp chống lại các virus gây viêm gan như virus viêm gan B và C, hai nguyên nhân chính gây xơ gan. 
  • Tăng cường hệ miễn dịch, giúp cơ thể chống lại nhiễm trùng và giảm nguy cơ mắc các bệnh gan do virus. 

Để hệ quả phòng ngừa và hỗ trợ điều trị gan tốt nhất, bạn nên dùng sản phẩm ít nhất 3 tháng và 3 viên mỗi ngày.  

Bài trước Bài sau